Lipoproteïne(a), afgekort Lp(a), is een erfelijke vorm van cholesterol die de laatste jaren steeds meer aandacht krijgt in de medische wereld. Een verhoogde Lp(a)-waarde wordt inmiddels gezien als één van de belangrijkste, maar vaak onbekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Veel mensen kennen hun cholesterol, bloeddruk en bloedsuiker, maar hebben nog nooit van Lp(a) gehoord. Toch kan juist deze onbekende waarde het verschil maken tussen een gezond hart en een verhoogd risico.

Een hoge Lp(a)-waarde kan jarenlang schade aanrichten zonder dat je daar iets van merkt. Daardoor komen hart- en vaatproblemen soms onverwacht — zelfs bij mensen met een gezonde leefstijl en normale cholesterolwaarden.

Waarom is een verhoogd Lp(a) zo gevaarlijk?
Lp(a) is niet zomaar een variant van cholesterol, maar een actieve veroorzaker van vaatverkalking, ontsteking en bloedstolling. Die combinatie maakt het een krachtige en onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Een verhoogd Lp(a):

• Verdubbelt tot verviervoudigt het risico op hart- en vaatziekten.
• Komt vaak voor bij mensen die verder gezond leven.
• Wordt niet beïnvloed door voeding of beweging.
• Kan in de toekomst beter worden behandeld dankzij nieuwe medicijnen die specifiek Lp(a) verlagen.

Lp(a) is het stukje van je cholesterolprofiel dat je niet kunt beïnvloeden, maar wel kunt meten en begrijpen.

Wat is het verband tussen Lp(a) en hart- en vaatziekten?
Onderzoek laat zien dat mensen met een verhoogde Lp(a)-waarde een groter risico hebben op:

• Hartinfarcten
• Beroertes (TIA of herseninfarct)
• Vaatverkalking (atherosclerose)
• Aortaklepverkalking of -vernauwing

Waar wordt dit door veroorzaakt?

• Het maakt de vaatwand “kleveriger”, waardoor cholesterol zich makkelijker ophoopt.
• Het veroorzaakt ontstekingen die plaques instabiel maken.
• Het belemmert de afbraak van bloedstolsels, wat kan leiden tot trombose of infarcten.

Volgens een grote Europese studie van het European Heart Journal (2022) hebben mensen met de hoogste Lp(a)-waarden tot wel driemaal meer kans op hart- en vaatziekten dan mensen met lage waarden.

Bron:
European Heart Journal (2022); Journal of Clinical Medicine (2022); NIH/PMC (2023)

Wat is de impact van een hoge Lp(a)-waarde op de levensverwachting?
Een verhoogde Lp(a)-waarde kan ervoor zorgen dat hart- en vaatziekten eerder ontstaan dan gemiddeld, soms al vijf tot tien jaar eerder.

Een hoge Lp(a)-waarde betekent niet automatisch dat je ziek wordt of korter leeft. Wel vergroot het de kans dat problemen met hart en vaten op jongere leeftijd optreden.

Het goede nieuws is dat je hier invloed op kunt uitoefenen. Wie op tijd weet dat de Lp(a)-waarde verhoogd is, kan preventieve maatregelen nemen. Door het LDL-cholesterol te verlagen, te stoppen met roken en bloeddruk en bloedsuiker goed onder controle te houden, kan het extra risico vaak grotendeels worden gecompenseerd.

Lp(a) bepaalt dus niet zozeer hoe lang je leeft, maar vooral wanneer hart- en vaatziekten zich kunnen ontwikkelen.

Bron:
NIH/PMC Meta-analysis (2023); American College of Cardiology (2022)

Hoeveel mensen hebben verhoogd Lp(a)?
Verhoogde Lp(a)-waarden komen veel vaker voor dan de meeste mensen denken.

• Ongeveer 1 op de 5 volwassenen wereldwijd heeft een verhoogde Lp(a)-waarde (>125 nmol/L of >50 mg/dL).
• In Nederland betekent dit dat ruim 3 miljoen mensen een verhoogd risico dragen.
• In bepaalde groepen, zoals mensen die op jonge leeftijd een hartinfarct of klepverkalking kregen, ligt dat percentage boven de 30%.
• Mensen van Afrikaanse afkomst hebben gemiddeld hogere waarden dan mensen van Europese of Aziatische afkomst.
• Omdat Lp(a) erfelijk is, geldt: als één familielid een hoge waarde heeft, is de kans groot dat andere familieleden dat ook hebben.

Bron:
Archives of Medical Science (2024); PubMed (2022); ACC (2022)

Waarom is vroegdetectie van Lp(a) zo belangrijk?
Een Lp(a)-test is een eenvoudige bloedtest die je meestal maar één keer in je leven hoeft te doen. De waarde is namelijk erfelijk bepaald en blijft stabiel vanaf jonge leeftijd.

Door je Lp(a) vroeg te meten, kun je op tijd ingrijpen voordat er schade aan hart of vaten ontstaat. Veel mensen ontdekken pas een verhoogd Lp(a)-niveau na een hartinfarct of beroerte, terwijl dat met een simpele (thuis)test voorkomen had kunnen worden. Op basis van het testresultaat wordt duidelijk:

• Of het risico op hart- en vaatziekten erfelijk verhoogd is.
• Welke stappen samen met de arts mogelijk zijn om dit risico te verkleinen.

• Of familieleden baat kunnen hebben bij aanvullend onderzoek.

Met een eenvoudige bloedtest, bij de huisarts of vanuit huis, wordt inzicht verkregen in de Lp(a)-waarde. Zo ontstaat tijdig duidelijkheid over een mogelijk erfelijk verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Wat kun je doen bij een verhoogd Lp(a)?
Hoewel je Lp(a)-waarde zelf niet te beïnvloeden is met voeding of leefstijl, kun je wel veel doen om je hart en bloedvaten te beschermen. Het gaat erom dat je het totale risico verlaagt.

Wat helpt:

• Verlaag je LDL-cholesterol zoveel mogelijk. Ook als je LDL niet verhoogd is, kan het verlagen zinvol zijn. Een lagere LDL-waarde helpt het risico te compenseren dat door Lp(a) ontstaat. Je arts kan beoordelen of hiervoor medicatie, zoals PCSK9-remmers, geschikt is.
• Houd je bloeddruk en bloedsuiker goed onder controle. Hoge waarden zorgen voor extra druk op je bloedvaten.
• Stop met roken en beweeg regelmatig. Beide verbeteren je doorbloeding en houden je vaten gezond.
• Eet gezond. Kies voor veel groenten, volkorenproducten, peulvruchten, vezels en onverzadigde vetten (zoals olijfolie, noten en vette vis).

Daarnaast zijn er veelbelovende nieuwe medicijnen in ontwikkeling die op termijn het Lp(a)-gehalte kunnen verlagen. Deze therapieën worden naar verwachting binnen enkele jaren beschikbaar en kunnen vooral voor mensen met sterk verhoogde waarden een doorbraak betekenen.

Bron:
Archives of Medical Science (2024); American College of Cardiology (2022); Journal of Clinical Lipidology (2023)