Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd de allerbelangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen (zelfs nog vóór borstkanker). Toch wordt het cardiovasculaire risico bij vrouwen vaak pas laat herkend. Klachten verlopen anders dan bij mannen, risicofactoren worden onderschat en erfelijke aanleg krijgt nog te weinig aandacht in preventief onderzoek.

Juist daarom verdient Lp(a) bij vrouwen extra aandacht. Deze erfelijke risicofactor blijft vaak jarenlang onopgemerkt en komt bij veel vrouwen pas tot uiting op momenten in het leven waarop de bescherming van het hart verandert.

Waarom komt Lp(a) bij vrouwen anders tot uiting dan bij mannen?
Bij vrouwen speelt hormonale bescherming een cruciale rol. Tijdens de vruchtbare jaren zorgt oestrogeen voor bescherming van de vaatwand tegen ontsteking en verkalking. Hierdoor kan het effect van een verhoogde Lp(a)-waarde lange tijd worden gemaskeerd, zelfs wanneer deze waarde al vanaf jonge leeftijd verhoogd is.

Rondom en na de overgang verandert dit beeld. Door de daling van oestrogeen verdwijnt een belangrijk beschermend effect op de bloedvaten. De vaatwanden worden gevoeliger voor schade, ontsteking en vetafzetting. Wanneer de Lp(a)-waarde verhoogd is, kan het proces van aderverkalking in deze fase versneld verlopen, ook bij vrouwen die verder gezond leven.

Dit verklaart waarom hart- en vaatziekten bij vrouwen gemiddeld later optreden dan bij mannen, maar zich vaak sneller en ernstiger ontwikkelen zodra klachten ontstaan.

De overgang als kantelpunt voor cardiovasculair risico

De overgang is voor veel vrouwen een periode waarin lichamelijke veranderingen optreden, zoals stijgend cholesterol, een hogere bloeddruk of verminderde inspanningstolerantie. Deze veranderingen worden vaak toegeschreven aan de overgang zelf, terwijl ze ook kunnen wijzen op een toenemend cardiovasculair risico.

Bij vrouwen met een verhoogde Lp(a)-waarde is de overgang een belangrijk kantelpunt. Waar het risico jarenlang relatief stil kan blijven, kan het zich in deze levensfase versneld manifesteren. Juist daarom is het rondom de overgang zinvol om erfelijke risicofactoren expliciet mee te nemen in de beoordeling van de hartgezondheid.

Zwangerschap als vroege aanwijzing voor verhoogd risico
Ook eerdere levensfasen kunnen waardevolle signalen geven. Steeds meer onderzoek laat zien dat zwangerschapscomplicaties, zoals hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap of pre-eclampsie, samenhangen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten later in het leven.

Bij vrouwen met een verhoogde Lp(a)-waarde lijken deze complicaties vaker voor te komen. Zwangerschap fungeert daarmee als een natuurlijke stresstest voor het hart en de bloedvaten. Problemen tijdens deze periode verdienen daarom ook jaren later nog aandacht in de cardiovasculaire risicobeoordeling.

Wist je dat…

• Ongeveer één op de vijf vrouwen een verhoogde Lp(a)-waarde heeft.

• Vrouwen met een verhoogde Lp(a)-waarde na de overgang tot drie keer meer kans hebben op hart- en vaatziekten.

• Hartproblemen bij vrouwen gemiddeld tien jaar later optreden dan bij mannen, maar vaak ernstiger verlopen zodra klachten ontstaan.

• Veel vrouwen vooraf jarenlang geen duidelijke waarschuwingssignalen ervaren.

Waarom is het meten van Lp(a) voor vrouwen essentieel?
Bij vrouwen blijven traditionele risicofactoren, zoals cholesterol of bloeddruk, vaak lange tijd binnen de norm. Een verhoogde Lp(a)-waarde kan in deze gevallen de ontbrekende schakel zijn in het verklaren van cardiovasculair risico.

Omdat Lp(a) genetisch bepaald en levenslang stabiel is, volstaat één meting om blijvend inzicht te krijgen. Deze kennis is vooral waardevol vóór, tijdens en na belangrijke hormonale overgangen, zoals zwangerschap en menopauze.

Wanneer is het zinvol om Lp(a) te laten meten bij vrouwen
Het meten van Lp(a) is met name relevant voor vrouwen die:

1. Hart- of vaatziekten hebben ontwikkeld vóór hun zestigste levensjaar.
2. Een familiegeschiedenis hebben van hartinfarcten of beroertes op jonge leeftijd.
3. Zwangerschapscomplicaties hebben gehad, zoals pre-eclampsie.
4. Rond of na de overgang plots hogere cholesterolwaarden of een stijgende bloeddruk ontwikkelen.
5. Onverklaarde klachten hebben zoals vermoeidheid, kortademigheid of pijn tussen de schouderbladen.

Wat vrouwen zelf kunnen doen bij een verhoogde Lp(a)-waarde
Hoewel de Lp(a)-waarde zelf niet te beïnvloeden is, kunnen vrouwen wel degelijk actie ondernemen om het risico te beperken:

1. Zorg dat LDL-cholesterol zo laag mogelijk blijft.
2. Wees extra alert op bloeddruk en bloedsuiker, vooral na de overgang.
3. Kies voor regelmatige beweging en een hartgezond voedingspatroon.
4. Neem signalen serieus en bespreek ze tijdig met een arts.
5. Bespreek expliciet erfelijk risico en Lp(a) bij medische controles.

Door een verhoogd Lp(a) bij vrouwen vroegtijdig te herkennen, kunnen hart- en vaatziekten eerder worden voorkomen of uitgesteld. Preventie begint niet bij klachten, maar bij inzicht. Eén meting kan vrouwen helpen om hun persoonlijke risico te begrijpen en gerichte keuzes te maken voor de toekomst.

Vroeg inzicht betekent regie, rust en ruimte om het hart actief te beschermen.