Lipoproteïne(a), afgekort Lp(a), is een bijzondere vorm van cholesterol die een belangrijke rol speelt in de gezondheid van je hart en bloedvaten. Hoewel Lp(a) op het eerste gezicht lijkt op het bekende LDL-cholesterol, is het wezenlijk anders opgebouwd en heeft het een andere invloed op het lichaam.

Lp(a) is vooral erfelijk bepaald en verandert nauwelijks door voeding, leefstijl of beweging. Daarom wordt het gezien als een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten, naast andere factoren zoals hoge bloeddruk, roken of diabetes.

Wat is lipoproteïne(a) precies?
Lp(a) is een complex deeltje dat bestaat uit twee hoofdonderdelen:

• Een LDL-deeltje (low-density lipoprotein), dat cholesterol transporteert in het bloed.
• Een extra eiwitcomponent, genaamd apolipoproteïne(a), die stevig aan het LDL-deeltje vastzit.

Deze unieke structuur maakt Lp(a) anders dan gewoon LDL-cholesterol en verklaart waarom het een groter risico vormt voor hart- en vaatziekten. De hoeveelheid Lp(a) in het bloed wordt bepaald door je DNA, meer specifiek door het LPA-gen. Iedereen wordt geboren met een bepaalde Lp(a)-waarde, die vanaf jonge leeftijd vrijwel constant blijft.

Dat betekent dat leefstijl, voeding of medicatie nauwelijks invloed hebben op het Lp(a)-niveau. Een eenmalige meting is daarom meestal voldoende om te weten of iemand een verhoogd risico heeft. Wie een hoge waarde heeft, houdt die levenslang en dat maakt vroegtijdige detectie belangrijk.

Wat is de rol van Lp(a) in het bloed?
Lp(a) heeft in het lichaam verschillende functies. Maar als de concentratie Lp(a) te hoog is, kan dat schadelijk zijn voor hart en bloedvaten.

• Transport van vetten en cholesterol
  Net als LDL vervoert Lp(a) vetten en cholesterol door het bloed. Wanneer er te veel Lp(a) aanwezig is, kan het zich ophopen in de vaatwand, vooral op plekken waar al kleine beschadigingen of ontstekingen zijn.
• Bevordering van vaatverkalking (atherosclerose)
  Het eiwitdeel van Lp(a), apolipoproteïne(a), maakt dit deeltje “plakkeriger” dan gewoon LDL. Daardoor hecht het gemakkelijker aan de vaatwand, veroorzaakt het ontstekingen en draagt het bij aan de vorming van plaques. Deze plaques vernauwen de bloedvaten en verminderen de doorbloeding van hart en hersenen.
• Verstoring van de bloedstolling
  Lp(a) lijkt sterk op een ander eiwit, plasminogeen, dat normaal helpt om bloedstolsels op te lossen. Door deze gelijkenis kan Lp(a) dat proces verstoren, waardoor stolsels minder goed worden afgebroken. Dit vergroot de kans op trombose, hartinfarcten of een beroerte.
• Ontstekingsreacties en oxidatie
  Lp(a)-deeltjes bevatten geoxideerde vetstoffen (OxPL’s) die ontstekingen in de vaatwand stimuleren. Daardoor ontstaan kwetsbare plaques die sneller kunnen scheuren, wat plotseling een bloedvat kan afsluiten.

Lp(a) is niet alleen een drager van cholesterol, maar ook een actieve speler in ontsteking, stolling en vaatvernauwing.

Wat is de invloed van Lp(a) op je hartgezondheid?
Verhoogde Lp(a)-waarden worden steeds vaker erkend als een belangrijke, maar vaak onderschatte risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Mensen met een hoge Lp(a)-waarde hebben:

• Een groter risico op een hartinfarct, zelfs bij een normaal LDL-cholesterol.
• Meer kans op verkalking van de aortaklep (aortastenose).
• Een verhoogd risico op vroegtijdige vaatvernauwing of beroertes.

Omdat Lp(a) meestal niet wordt meegenomen in standaard cholesterol testen, blijft een verhoogde waarde vaak onopgemerkt.

Wanneer is het verstandig om je Lp(a)-waarde te laten testen?
Omdat Lp(a) meestal niet wordt gemeten bij een standaard cholesterolbepaling, weten veel mensen niet dat hun waarde verhoogd is. Toch kan het belangrijk zijn om dit één keer in je leven te laten bepalen, zeker als er aanwijzingen zijn dat je risico hoger is dan gemiddeld.

Een Lp(a)-meting is vooral zinvol voor:

• Personen met hart- of vaatziekten in de familie op jonge leeftijd, bijvoorbeeld een ouder, broer of zus die voor het 55e (mannen) of 65e (vrouwen) een hartinfarct of beroerte heeft gekregen.
• Mensen met hartklachten zonder duidelijk verhoogd cholesterol, bij wie de oorzaak niet direct verklaard kan worden.
• Iedereen die zijn erfelijke risico beter wil begrijpen en preventief wil weten of er sprake is van een verhoogde Lp(a)-waarde.
• Personen met een bekende verhoogde LDL-waarde of familiaire hypercholesterolemie (FH), omdat een combinatie met hoog Lp(a) het risico extra vergroot.

Een eenvoudige bloedtest volstaat om jouw Lp(a)-waarde te bepalen. Omdat je Lp(a)-waarde erfelijk is en bijna niet verandert, hoef je de test meestal maar één keer in je leven te doen.